TTH.VN - “Văn hóa Huế: Nhận diện giá trị bản sắc và hướng phát triển” là chủ đề hội thảo do Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật tổ chức ngày 3/10, với sự tham gia của các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử, các nhà văn, nhà thơ.

Ca Huế là di sản riêng có của Huế

Nhận diện bản sắc

Với tinh thần hội tụ và lan tỏa suốt chiều dài lịch sử, văn hóa Huế đã được định hình rõ nét với nhiều giá trị bản sắc cốt lõi, đặc trưng, đặc biệt đã được gìn giữ, trao truyền hàng trăm năm qua các cuộc tiếp biến văn hóa từ Ô Lý đến Thủ phủ Đàng Trong, đến giao thoa văn hóa Việt – Pháp đã để lại cho Huế một gia tài khổng lồ các giá trị văn hóa.

“Việc nhận diện bản sắc văn hóa, từ đó xác định các vấn đề then chốt trong định hướng chiến lược của tỉnh trong tiến trình xây dựng đô thị di sản trực thuộc Trung ương là hết sức cần thiết”, nhà văn Hồ Đăng Thanh Ngọc, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật nhấn mạnh.

Theo nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, cần nhận rõ tầm quan trọng và vai trò tiếp biến văn hóa của Huế trong tiến trình lịch sử. Ba cuộc tiếp biến văn hóa lịch sử quan trọng từ Ô Lý đến Thủ phủ Đàng Trong và giao thao văn hóa phương Tây là những di sản văn hóa chính trị có ý nghĩa quốc gia cho thấy những gì Huế đã có mặt, đã làm nên và sẽ còn đóng góp cho tương lai. Đây cũng là thành phố di sản còn lưu giữ khá đậm các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể và văn hóa tinh thần.

TS. Thái Kim Lan cho rằng, Huế đẹp và thơ chính là tính cách, bản sắc Huế. Đẹp từ phong cảnh, tinh thần, con người, những giá trị vật thể và phi vật thể. Chính sự hòa quyện giữa thiên nhiên, con người và tinh thần hun đúc nên tính cách, bản sắc của Huế. Trong quá trình phát triển, Huế cần phải phát triển trên tinh thần ấy.

“Văn hóa phải nằm trong chiến lược phát triển của Huế, phải đóng vai trò quan trọng. Tất cả những kiến thức, tri thức về kỹ thuật cần phải được cân bằng với tinh thần, vẻ đẹp, văn hóa của Huế. Nếu chúng ta không phát triển theo chiều hướng văn hóa thì Huế không còn đẹp và thơ”, TS. Thái Kim Lan lưu ý.

Từ đánh giá về những giá trị độc đáo, riêng có của Huế và tìm hướng phát triển, làm sống dậy, bồi đắp thêm các giá trị văn hóa độc đáo, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa đề xuất việc xuất bản cuốn địa chí văn hóa Huế đã được nghiên cứu cách đây nhiều năm. Từ đó, nghiên cứu sâu thêm trong thực tiễn những vấn đề cốt lõi để nhận diện những vấn đề về giá trị, bản sắc.

Truyền tinh thần và thông điệp

Suốt thời gian dài là thủ phủ vùng miền rồi Kinh đô cả nước, vai trò, sứ mệnh và tính chất trung tâm đã kiến tạo, tụ hội tại Huế nhiều di sản tinh hoa, độc đáo. Trong tiến trình phát triển, Thừa Thiên Huế đã có nhiều cố gắng để gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa, bởi văn hóa mất đi thì không bao giờ tìm lại được.  

Theo TS. Trần Đình Hằng, Phân Viện Trưởng Phân Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam tại Huế, những di sản đặc biệt quý giá của Huế cần được trân trọng nâng niu, cụ thể hóa bởi những quan niệm, nhận thức, chiến lược bảo tồn và phát triển hữu hiệu, đảm bảo tính liên tục, biện chứng của quá trình phát triển, theo đúng tinh thần Nghị quyết 54 của Bộ Chính trị - có thể coi là cơ hội vàng cho Huế trong giai đoạn hiện nay. Đưa hơi thở truyền thống vào trong xã hội hiện đại thông qua giáo dục, văn hóa và công nghiệp văn hóa, như biến di sản văn hóa thành sản phẩm du lịch sẽ là phương cách bảo tồn, phát triển văn hóa một cách hữu hiệu.

Ông đặt ra vấn đề, trước đây, trong vai trò Kinh đô, Huế có nhiều đặc ân và quyền lực tối thượng từ triều đình để mời gọi, thu hút tinh hoa bốn phương hội tụ. Từ điểm tụ hội của Kinh đô Huế xưa, trong tâm thế Cố đô nay, môi trường, cơ chế, nguồn lực nào có thể thay thế, tiếp tục tạo nên sức hút để định vị, phát huy tối đa hệ giá trị bản sắc đặc trưng Huế, tạo môi trường lý tưởng, hội tụ nhân lực, nhân tài về Huế để cộng hưởng và tiếp tục lan tỏa ảnh hưởng ra bên ngoài? Đây là vấn đề quan trọng trong nghiên cứu, bảo tồn phát triển.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phan Thiên Định phát biểu tại hội thảo

Giáo sư Trần Hữu Dàng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật bày tỏ sự phấn khởi khi thời gian gần đây, với nhiều chủ trương, quyết tâm của chính quyền, diện mạo Huế dần thay đổi theo chiều hướng tích cực, những giá trị văn hóa di sản được quan tâm, chăm chút.

Ông cho rằng, cần làm rõ cái gì là văn hóa di sản của Huế, phải xác định và điều tra về văn hóa Huế, trên cơ sở đó mới bảo tồn, phát huy. Đồng thời, có giải pháp để từ em nhỏ ở nông thôn đến thanh niên ở thành thị đều biết văn hóa Huế là gì, mọi người dân đều biết để bảo tồn, gìn giữ. Chẳng hạn, Đại học Huế có thể mở Khoa Huế học hoặc đưa văn hóa Huế vào dạy trong các trường đại học.

Ghi nhận những ý kiến đóng góp tâm huyết của các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử, các văn nghệ sĩ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phan Thiên Định chia sẻ những trăn trở, tâm huyết của lãnh đạo tỉnh trong quá trình phát triển tỉnh nhà: “Lấy văn hóa làm nền tảng cho sự phát triển là điều vô cùng khó. Điều thuận lợi là tất cả người dân đều yêu xứ Huế, quan trọng là phải chuyển tình yêu ấy thành năng lượng để giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa và phát triển. Để giữ được văn hóa, tính cách, con người Huế, chúng ta phải có cách thức đào tạo để trao truyền tinh thần, hồn cốt của Huế được lưu giữ từ thế hệ trước cho thế hệ sau, có cách truyền thông điệp tới mỗi người dân”.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phan Thiên Định nhấn mạnh: “Nghị quyết 54 đúc kết tất cả những tâm tư, định hướng của tỉnh lâu nay. Để thực hiện thành công Nghị quyết 54 không phải ngày một, ngày hai, rất gian nan nhưng đó là con đường đúng. Trên tiến trình đó, rất cần sự chung tay của các nhà nghiên cứu, các văn nghệ sĩ, những người dành nhiều tâm huyết cho Huế. Về phía lãnh đạo tỉnh, chúng tôi cam kết về sự nỗ lực và kiên định mục tiêu, định hướng xây dựng một Huế đặc thù trên nền tảng đang có”.

 (NB&CL) Trong muôn vàn nét đẹp của Cố đô Huế, không thể không nhắc đến tà áo dài truyền thống của người phụ nữ. Trải qua nhiều thăng trầm, tà áo dài xứ Huế vẫn mang trong mình những giá trị riêng có và cả những câu chuyện về văn hóa của vùng đất Cố đô.

Trải qua 4.000 năm văn hiến, những tầng trầm tích văn hóa của một đất nước với bao nhiêu thăng trầm lịch sử, từ chiến tranh, chia cắt cho đến thống nhất, hòa bình. Cũng trong chừng ấy quãng dài thời gian, nét văn hóa trang phục người Việt không ngừng phát triển, phù hợp với phong tục tập quán cũng như thị hiếu riêng có. Cùng với áo tứ thân, năm thân, áo dài tồn tại đến thời hiện đại nay, phổ biến, đặc trưng hơn cả.

Áo dài là trang phục mà người Việt Nam từ lâu đã luôn coi là quốc phục trong tâm thức, dù chưa có một văn bản chính thức nào quy định. Theo nhà sử học Dương Trung Quốc, lịch sử ra đời của chiếc áo dài bắt nguồn từ năm 1744, sau khi lên ngôi ở Phú Xuân, chúa Nguyễn Phúc Khoát đã ban hành nhiều chính sách và đề cập đến sửa đổi y phục. Chính vì thế chiếc áo dài xứ Huế đã đi qua một chặng đường dài với nhiều thăng trầm.

Từ chiếc áo dài xứ Bắc xưa xẻ giữa thân trước thành hai vạt không có khuy, đến chiếc áo dài đàng trong mà vạt được xẻ thành tà áo. Có lẽ cũng kể từ đó, phụ nữ Huế luôn coi áo dài như một trang phục thường ngày chứ không chỉ dùng trong những dịp lễ, Tết hay sự kiện đặc biệt nào đó. Thói quen này được duy trì đến tận hôm nay. Ở Huế, có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh tà áo dài trên phố, khi thì bảng lảng mơ mộng, lúc lại hồn nhiên gắn với hình bóng những thiếu nữ tung tăng nhịp bước làm rộn ràng một góc phố. Có khi ở giữa khu chợ Đông Ba nhộn nhịp, thấp thoáng tà áo dài của các chị, các mẹ đang gánh gồng hàng đi cho kịp buổi chợ sáng. Tà áo cứ đung đưa theo nhịp quang gánh mải miết, tảo tần…

Tà áo dài khát khao truyền tải tình yêu, văn hóa truyền thống, phô diễn nét đẹp độc đáo từ cảnh sắc thiên nhiên của đất nước đến những hình ảnh văn hóa truyền thống của Việt Nam nói chung và vùng đất Cố đô Huế nói riêng. Ngoài ra, tà áo dài của người con gái xứ Huế, còn có họa tiết lãng mạn, dịu ngọt như những tâm hồn các cô thiếu nữ Cố đô bâng khuâng mỗi khi chiều về, là những hoài niệm nhẹ nhàng về một mùa xưa êm đềm thanh thản. Qua đó làm toát lên nét duyên dáng, sâu lắng nền nã, một vẻ đẹp Huế chẳng nơi nào có được.

Tà áo dài Huế đã đề cao nét đẹp cung đình triều Nguyễn trong nét vàng son thời kỷ niệm, nét thắm xanh sắc trường tồn phủ kín vương triều xưa, một chút đỏ sắc son mang hình hài mệnh phụ hay chút nâu đất trầm buồn như ai oán trước Tử cấm thành xưa. Đặc biệt, những tà áo dài với chất liệu lụa thiết tha trong dáng truyền thống luôn đem lại sự gợi nhớ quê hương cho người chiêm ngưỡng.

Ngày nay, áo dài Huế không chỉ là một trang phục thuần túy mà đã trở thành biểu tượng đặc trưng, một sản phẩm du lịch của Cố đô. Áo dài nhanh chóng trở thành món quà không thể thiếu của chị em phụ nữ khi đến thăm Huế. Còn những du khách nước ngoài yêu thích thường gọi đó là áo dài “short-time”.

Trước những vẻ đẹp và ý nghĩa của áo dài, vừa qua ông Phan Ngọc Thọ - Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế đã viết thư vận động nữ giáo viên, học sinh các trường trên địa bàn tỉnh mặc áo dài trang phục truyền thống ít nhất 3 ngày/tuần, nhằm tôn vinh vẻ đẹp của phụ nữ Huế. Hành động này nhằm mục đích tôn vinh bản sắc văn hóa, nét đẹp truyền thống của tà áo dài Việt Nam và tạo nét đẹp trong văn hóa công sở. UBND tỉnh Thừa Thiên Huế quy định toàn thể nữ cán bộ, công chức, viên chức các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn tỉnh thực hiện mặc trang phục áo dài truyền thống vào ngày thứ hai hằng tuần.

Với việc tích cực vận động phụ nữ mặc trang phục áo dài truyền thống, Thừa Thiên Huế đã tạo được hiệu ứng tích cực. Hình ảnh những tà áo dài truyền thống ngày càng lan tỏa trong các cơ quan, công sở, trường học, trên các đường phố, góp phần tôn vinh bản sắc văn hóa, nét đẹp truyền thống của tà áo dài Việt Nam, tôn vinh vẻ đẹp duyên dáng, dịu dàng của phụ nữ vùng đất Cố đô.

Áo dài có lịch sử, gắn liền với đời sống của người Việt, là biểu tượng, hồn cốt của phụ nữ Việt. Với Huế, từng có lúc áo dài như viên ngọc quý bị lớp bụi che lấp hết đi vẻ đẹp vốn có... Đã có đề xuất: Để phát huy giá trị đặc trưng của áo dài Huế, địa phương cũng nên xây dựng một trung tâm lễ phục truyền thống.

 Áo dài - biểu tượng  bản sắc văn hóa trang phục Việt

Người Việt luôn tự hào với chiếc áo dài - một trang phục đặc trưng. Đã có nhiều so sánh, tranh cãi, nhưng nhiều nhà nghiên cứu Việt Nam luôn khẳng định, áo dài Việt luôn giữ cái hồn người Việt, khó nhầm lẫn, dù có thay đổi đến đâu.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa - nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin Thừa Thiên - Huế - thì cho rằng, Phú Xuân - Huế chính là “chiếc nôi khai sinh” của áo dài Việt Nam với lý giải, từ những năm 1740 dưới thời Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát, áo dài Huế đã xuất hiện và trở thành trang phục chính thức của cả nam và nữ giới ở Đàng Trong.

Áo dài Việt Nam đã trở thành một biểu tượng về bản sắc văn hóa trang phục Việt, đẹp trang trọng, không lẫn vào đâu khi sánh vai cùng với các biểu tượng văn hóa trang phục đa dạng toàn cầu. Riêng xứ Huế, áo dài còn mang một quá khứ vàng son, một kiểu cách rất riêng của vùng đất Kinh kỳ. Nếu ở nhiều nơi áo dài thường là lễ phục, với Huế thì là một phần trong lễ phục, vừa là y phục thường ngày.

Theo ông Hoa, với những thăng trầm của thế sự, từng có lúc áo dài Huế như viên ngọc quý đã bị lớp bụi hờ hững của người đời che lấp hết đi vẻ đẹp vốn có. Mãi từ năm 1990 trở lại đây, cùng với sự đổi mới của đất nước, áo dài mới dần hồi sinh với diện mạo mới.

Áo dài vẫn đang đứng trước những xu hướng cách tân, nên chắc chắn sẽ không có một mẫu nào bất biến, càng không thể có một mẫu chỉ dành riêng cho Huế. Tuy nhiên, hiện phần đông phụ nữ Huế vẫn hướng đến những kiểu dáng mà giá trị đã được sàng lọc qua thời gian.

Tìm đường trở về “thuở vàng son”

Nhằm đưa áo dài Huế trở lại “thuở vàng son”, Huế đã tổ chức những lễ hội áo dài, khuyến khích cán bộ, công chức, viên chức nữ và nữ sinh mặc áo dài hay miễn phí thăm quan di tích đối với phụ nữ mặc áo dài trong các dịp lễ… Tuy nhiên, áo dài vẫn chưa thực sự hồi sinh trong cuộc sống hằng ngày của người dân, chưa tạo được một chuyển động trong đời sống kinh tế xã hội ở Huế.

Ông Trần Đình Hằng - Phân viện Trưởng Phân viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam tại Huế - cho rằng, để phát huy giá trị đặc trưng của áo dài Huế, địa phương cũng nên xây dựng một trung tâm lễ phục truyền thống. Trung tâm này như một tổ hợp với nhiều cấu trúc không gian khác nhau gồm không gian lễ tân, bảo tàng, không gian sản xuất, không gian trưng bày và giới thiệu sản phẩm để phục vụ nhu cầu khám phá, trải nghiệm, thưởng thức và mua sắm cho du khách khi đến Huế. Về phương diện lịch sử văn hóa, việc kết nối truyền thống và hiện đại, thổi hồn vào trong từng tiểu không gian, sản phẩm sẽ mang lại nhiều tính đặc trưng, giá trị cao.

“Văn Miếu, Di Luân đường Quốc Tử giám, lầu Tứ Phương Vô Sự… sẽ là không gian đặc hữu cho những sản phẩm du lịch gắn liền với biểu tượng giáo dục, khoa cử truyền thống; Ngôi nhà của Đức Từ Cung hay Bình An đường cũng là không gian đặc hữu cho những dấu ấn đặc biệt liên quan tới quý bà, hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm nữ phục và cả lễ phục truyền thống Huế. Các mẫu áo dài hay lễ phục truyền thống cung đình quý tộc Huế, thậm chí riêng các mẫu áo dài tân thời Le Mur của Hoàng hậu Nam Phương cũng là những hiện vật, tư liệu và hình mẫu tham khảo quý giá...” - ông Hằng đưa ra ý kiến.

Theo ông Lê Đăng Thọ - Giám đốc Quỹ Hỗ trợ sáng tạo kỹ thuật Việt Nam (VIFOTEC) - việc đăng ký bảo hộ và phát triển nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm áo dài Huế là hết sức cần thiết. Nó sẽ mở ra cơ hội cho Hiệp hội Áo dài Huế tiếp cận với các nhà thiết kế danh tiếng trên thế giới để chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ. Ngoài lợi ích kinh tế, việc này còn góp phần quảng bá du lịch Huế nói riêng và du lịch Việt Nam nói chung.

Chuyên gia thương hiệu Võ Văn Quang cho rằng, áo dài Huế là thương hiệu vừa mang bản sắc riêng của Huế, vừa nằm trong tập hợp sản phẩm áo dài Việt Nam. Tuy nhiên, góc nhìn của tiếp thị là đứng từ phía khách hàng nước ngoài, do đó để có một chiến lược thương hiệu cho áo dài Huế cần phải tham khảo các tiêu chí quốc tế như giá trị truyền thống, lịch sử và di dân, nghệ thuật và văn hóa địa phương… Dựa vào đó, quản lý thương hiệu sản phẩm sẽ so sánh đối chiếu về khả năng nâng cao giá trị thương hiệu thông qua từng tiêu chí, định hướng cho chiến lược phát triển.

Theo PHÚC ĐẠT/laodong.vn